Μία σημαντική αλλαγή στον τρόπο διερεύνησης του ενεργητικού και του παθητικού μιας κληρονομίας
Ένα από τα πρώτα –και ουσιαστικότερα– ερωτήματα που τίθενται μετά τον θάνατο ενός προσώπου είναι φαινομενικά απλό:
Μία κληρονομία δεν αποτελείται μόνο από το ακίνητο που γνωρίζει η οικογένεια ή από έναν τραπεζικό λογαριασμό. Περιλαμβάνει το σύνολο των κληρονομητών περιουσιακών σχέσεων του θανόντος: ενεργητικό και παθητικό, δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις.
«Τι ακριβώς κληρονομώ;»
Η απάντηση, όμως, δεν είναι πάντοτε εξίσου απλή.
Στην πράξη, η πλήρης αποτύπωση αυτής της περιουσίας υπήρξε διαχρονικά ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα για τον κληρονόμο.
Μπορεί να γνωρίζει τα ακίνητα, αλλά όχι όλες τις τραπεζικές υποχρεώσεις. Να γνωρίζει έναν τραπεζικό λογαριασμό, αλλά όχι ενδεχόμενες οφειλές προς το Δημόσιο ή τους ασφαλιστικούς φορείς. Μπορεί ακόμη να υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία ή οικονομικές υποχρεώσεις που ουδέποτε είχαν γίνει γνωστά στην οικογένεια.
Και κάπου εκεί ξεκινά συνήθως μία έρευνα σε διαφορετικές υπηρεσίες και φορείς, χωρίς μία ενιαία πηγή πληροφόρησης.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αλλάξει η σχεδιαζόμενη Κεντρική Ψηφιακή Πλατφόρμα Κληρονομιάς.
Από την αποσπασματική έρευνα σε μία συνολική εικόνα
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει ανακοινώσει το Υπουργείο Δικαιοσύνης, επιδιώκεται η δημιουργία μιας ενιαίας ψηφιακής πύλης, μέσω της οποίας ο πιστοποιημένος κληρονόμος θα μπορεί, με μία αίτηση, να αποκτά συγκεντρωμένη πληροφόρηση για το ενεργητικό και το παθητικό της κληρονομίας.
Η πλατφόρμα προβλέπεται να συγκεντρώνει δεδομένα από διαφορετικές πηγές, μεταξύ των οποίων η φορολογική διοίκηση, τα τραπεζικά ιδρύματα, οι ασφαλιστικοί φορείς και τα υποθηκοφυλακεία ή κτηματολογικά γραφεία.
Η λογική είναι απλή αλλά εξαιρετικά σημαντική:
μία ενιαία ψηφιακή «ακτινογραφία» της κληρονομιαίας περιουσίας.
Στην πλευρά του ενεργητικού προβλέπεται να συγκεντρώνονται πληροφορίες για ακίνητα, τραπεζικούς λογαριασμούς, επενδυτικά προϊόντα και εταιρικές συμμετοχές.
Αντίστοιχα, στο παθητικό θα μπορούν να εμφανίζονται οφειλές προς το Δημόσιο και τους ασφαλιστικούς φορείς, τραπεζικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες και λοιπές καταγεγραμμένες απαιτήσεις.
Γιατί η αλλαγή έχει πραγματική νομική σημασία
Θα ήταν λάθος να αντιμετωπίσουμε τη συγκεκριμένη μεταρρύθμιση απλώς ως ακόμη μία ψηφιοποίηση μιας διοικητικής διαδικασίας.
Το πραγματικό ζήτημα είναι η ασφάλεια της πληροφόρησης του κληρονόμου πριν από τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων.
Η κληρονομική διαδοχή συνδέεται με συγκεκριμένες νομικές επιλογές και προθεσμίες. Η αποδοχή ή η αποποίηση μιας κληρονομίας δεν είναι μια τυπική διαδικασία που πρέπει να αντιμετωπίζεται μηχανικά. Προϋποθέτει, όσο αυτό είναι εφικτό, προηγούμενη γνώση της πραγματικής οικονομικής κατάστασης της κληρονομιαίας περιουσίας.
Μέχρι σήμερα υπήρχε στην πράξη ένα παράδοξο: ο πολίτης μπορούσε να καλείται να λάβει μία εξαιρετικά σοβαρή απόφαση, χωρίς να έχει πάντοτε στη διάθεσή του μία πλήρη και ενιαία εικόνα αυτού για το οποίο καλείται να αποφασίσει.
Η νέα πλατφόρμα φιλοδοξεί να περιορίσει ακριβώς αυτή την αβεβαιότητα.
Η πλατφόρμα δεν λειτουργεί ακόμη
Εδώ απαιτείται μία σημαντική διευκρίνιση.
Η Κεντρική Ψηφιακή Πλατφόρμα Κληρονομιάς δεν αποτελεί σήμερα λειτουργούσα ηλεκτρονική υπηρεσία στην οποία μπορεί να εισέλθει ο πολίτης.
Βρισκόμαστε ακόμη στο στάδιο διαμόρφωσης του θεσμικού και λειτουργικού πλαισίου της.
Το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει συγκροτήσει ειδική Ομάδα Εργασίας για τη διαμόρφωση του σχετικού νομοθετικού πλαισίου. Μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία και να καθοριστούν οι τεχνικές και θεσμικές προϋποθέσεις λειτουργίας της πλατφόρμας, η διερεύνηση της κληρονομιαίας περιουσίας εξακολουθεί να πραγματοποιείται με τα υφιστάμενα μέσα.
Η επισήμανση αυτή είναι απαραίτητη, ώστε να μη δημιουργείται η εσφαλμένη εντύπωση ότι πρόκειται για υπηρεσία ήδη διαθέσιμη στους κληρονόμους.
Το κρίσιμο ζήτημα των μη καταγεγραμμένων οφειλών
Υπάρχει, ωστόσο, και μία ακόμη παράμετρος που θα έχει ιδιαίτερο νομικό ενδιαφέρον όταν δημοσιευθεί το τελικό πλαίσιο λειτουργίας.
Πόσο πλήρης θα είναι στην πραγματικότητα αυτή η ψηφιακή εικόνα της κληρονομίας;
Μία απαίτηση ιδιώτη που δεν έχει ακόμη βεβαιωθεί, μία αμφισβητούμενη οφειλή ή μία έννομη σχέση που δεν έχει αποτυπωθεί σε κάποια από τις διασυνδεδεμένες βάσεις δεδομένων δεν είναι αυτονόητο ότι θα εμφανίζεται στην πλατφόρμα.
Κατά συνέπεια, η πληροφόρηση που θα παρέχει η νέα ψηφιακή υπηρεσία μπορεί να αποτελέσει ένα εξαιρετικά σημαντικό εργαλείο για τον κληρονόμο, δεν πρέπει όμως να συγχέεται με απόλυτη νομική πιστοποίηση ότι δεν υφίσταται οποιαδήποτε άλλη απαίτηση ή υποχρέωση της κληρονομίας.
Το εύρος και η αποδεικτική αξία των πληροφοριών που θα παρέχονται αποτελούν, επομένως, ζητήματα που θα πρέπει να αξιολογηθούν με προσοχή όταν δημοσιευθούν οι τελικές νομοθετικές και κανονιστικές ρυθμίσεις.
Από την πληροφορία στην ασφαλέστερη απόφαση
Εφόσον η πλατφόρμα υλοποιηθεί όπως έχει σχεδιαστεί, η πραγματική αξία της δεν θα βρίσκεται μόνο στην ταχύτητα ή στη μείωση της γραφειοκρατίας.
Θα βρίσκεται πρωτίστως στη γνώση πριν από την απόφαση.
Ο κληρονόμος δεν θα χρειάζεται να προσπαθεί να συνθέσει μόνος του ένα οικονομικό παζλ αναζητώντας αποσπασματικές πληροφορίες από διαφορετικές υπηρεσίες. Θα μπορεί να διαθέτει μία πολύ πληρέστερη αφετηρία πριν αποφασίσει για τις επόμενες νομικές του ενέργειες.
Και αυτή είναι ίσως η ουσιαστικότερη διάσταση της σχεδιαζόμενης μεταρρύθμισης.
Γιατί στην κληρονομική διαδοχή το κρίσιμο δεν είναι μόνο να γνωρίζεις ότι είσαι κληρονόμος. Είναι να γνωρίζεις, όσο το δυνατόν πληρέστερα, τι ακριβώς κληρονομείς.
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και βασίζεται στα δεδομένα του σχεδιαζόμενου θεσμικού πλαισίου κατά τον χρόνο δημοσίευσής του. Η τελική αξιολόγηση της νέας διαδικασίας θα είναι δυνατή μετά τη δημοσίευση των σχετικών νομοθετικών και κανονιστικών ρυθμίσεων.
LAWACTUS
Δικηγορικό Γραφείο Καφεντζής – Καπελέρη & Συνεργάτες